કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે સુરત, ગુજરાતમાં હિન્દી દિવસ ઉજવણી-2022 અને બીજી અખિલ ભારતીય રાજભાષા પરિષદને સંબોધિત કરી

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દેશની જનતાને સંકલ્પ લેવા આહ્વાન કર્યું છે કે આવનારા 25 વર્ષમાં આપણો દેશ કોઈપણ ભાષાકીય લઘુમતીથી મુક્ત થઈને સ્વ-ભાષાનો વિકાસ કરશે અને દેશને વિશ્વમાં સર્વોચ્ચ સ્થાને લઈ જશે

જ્યાં સુધી આપણે સંકલ્પ ન કરીએ કે આપણું શાસન, વહીવટ, જ્ઞાન અને સંશોધન આપણી ભાષાઓ અને સત્તાવાર ભાષાઓમાં હોવું જોઈએ, ત્યાં સુધી આપણે આ દેશની ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી

જે લોકો હિન્દી સ્થાનિક ભાષાઓની સ્પર્ધાત્મક ભાષા છે એવો પ્રચાર કરે છે, હું તેમને કહેવા માંગુ છું કે હિન્દી કોઈ હરીફ નથી પરંતુ તમામ સ્થાનિક ભાષાઓની મિત્ર છે

હિન્દીની સમૃદ્ધિથી દેશની તમામ સ્થાનિક ભાષાઓ સમૃદ્ધ થશે અને સ્થાનિક ભાષાઓની સમૃદ્ધિથી હિન્દી સમૃદ્ધ થશે

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ-2020 દ્વારા દેશમાં સ્વ-ભાષા શિક્ષણનું બીજ વાવ્યું છે અને જ્યારે દેશ આઝાદીની શતાબ્દી ઉજવશે ત્યારે આ બીજ વટવૃક્ષ બનીને દેશની તમામ ભાષાઓનો વિકાસ કરીને ભારતને ભાષાના ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનાવવાનું કામ કરશે

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે સુરત, ગુજરાતમાં હિન્દી દિવસ ઉજવણી-2022 અને બીજી અખિલ ભારતીય રાજભાષા પરિષદને સંબોધિત કરી હતી. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્ય મંત્રી શ્રી અજય કુમાર મિશ્રા, કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્ય મંત્રી શ્રી નિશીથ પ્રામાણિક, રેલવે રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી દર્શના જરદોશ, શિક્ષણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રાજકુમાર રંજન સિંહ અને સચિવ શ્રી આર. આ પ્રસંગે રાજભાષા વિભાગના અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

પોતાના સંબોધનમાં શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીએ આહ્વાન કર્યું છે કે અમૃતકાળ દરમિયાન દેશવાસીઓએ સંકલ્પ લેવો જોઈએ કે આવનારા 25 વર્ષમાં આપણો દેશ કોઈપણ જાતની કટોકટીથી મુક્ત થઈને સ્વ-ભાષાનો વિકાસ કરશે. ભાષાકીય લઘુમતીઓ અને દેશને વિશ્વના સર્વોચ્ચ સ્થાને પહોંચાડશે. તેમણે કહ્યું કે આપણી સત્તાવાર ભાષા અને સ્થાનિક ભાષાઓ વિશ્વની સૌથી ધનાઢ્ય ભાષાઓમાં છે અને જ્યાં સુધી આપણે પ્રતિજ્ઞા ન લઈએ કે આપણી સરકાર, વહીવટ, જ્ઞાન, વિજ્ઞાન અને સંશોધન આપણી ભાષાઓ અને સત્તાવાર ભાષામાં થાય, ત્યાં સુધી આપણે આ દેશની ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ નહીં કરી શકીએ.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે સુરત એ બહાદુર નર્મદની ભૂમિ છે અને કદાચ તેઓ દેશમાં તેમની ભાષાઓના મહત્વને ઉજાગર કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ છે. વીર નર્મદે સૌપ્રથમ ગુજરાતીઓને ગૌરવપૂર્ણ ગુજરાતનું સપનું આપ્યું અને સૌ પ્રથમ અંગ્રેજોને કહ્યું કે આ દેશનું શાસન અને વ્યવહાર હિન્દીમાં થવો જોઈએ. શ્રી શાહે કહ્યું કે મહાત્મા ગાંધીએ કહ્યું હતું કે હિન્દી રાજભાષા વિના આ દેશ મૂંગો છે. મહાત્મા ગાંધીએ આપણી રાજભાષાનું ગૌરવ એક જ વાક્યથી આખી દુનિયા સમક્ષ રાખવાનું કામ કર્યું. તેમણે કહ્યું કે હિન્દી આપણા મનની, દેશભક્તિ અને લોકોની ભાષા છે અને આપણે તેને આગળ લઈ જવી પડશે. તેમણે કહ્યું કે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીએ નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ-2020 દ્વારા દેશમાં સ્વ-ભાષા શિક્ષણનું બીજ વાવ્યું છે અને જ્યારે દેશ આઝાદીની શતાબ્દી ઉજવશે, ત્યારે આ બીજ વટવૃક્ષ બનીને ભારતને દેશ બનાવશે. ભાષા ક્ષેત્રે દેશની તમામ ભાષાઓનો વિકાસ કરી આત્મનિર્ભર બનાવવાનું કામ કરશે. નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિમાં પ્રાથમિક અને તે પછીના શિક્ષણને સ્વ-ભાષામાં અને સંશોધન, કોર્ટ, મેડિકલ, વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને એન્જિનિયરિંગના અભ્યાસક્રમોને સ્વ-ભાષામાં રૂપાંતરિત કરવા પર સૌથી વધુ ભાર આપવામાં આવ્યો છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે સ્થાનિક ભાષાઓ અને હિન્દી આપણી સાંસ્કૃતિક પ્રવાહની પ્રાણ છે. આપણી સંસ્કૃતિ, ઈતિહાસ અને અનેક પેઢીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલ સાહિત્ય સર્જનની ભાવના સમજવા માટે, વ્યક્તિએ સત્તાવાર ભાષા શીખવી પડશે. તેમણે કહ્યું કે સત્તાવાર ભાષા અને સ્થાનિક ભાષાઓના ઉપયોગ દ્વારા દેશભરમાંથી ભાષાકીય લઘુતાની લાગણીને જડમૂળથી ઉખેડી નાંખવાનો સમય આવી ગયો છે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે લોકમાન્ય બાલગંગાધર ટિળકનું સ્વરાજનું વિઝન માત્ર શાસનમાં પરિવર્તન જ નહોતું, પરંતુ તેમણે સ્વ-ભાષા, સ્વ-ધર્મ અને સ્વ-સંસ્કૃતિ માટે પણ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી મોદીજીના નેતૃત્વમાં દેશ જે માર્ગ પર ચાલી રહ્યો છે તે માર્ગ પર ચાલીને અમે લોકમાન્ય તિલકનું સ્વરાજનું સ્વપ્ન સાકાર કરીશું.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ દેશના યુવાનોને કહ્યું કે ભાષા ક્ષમતાની નિશાની નથી પરંતુ ભાષા અભિવ્યક્તિ છે. તમારી ક્ષમતાનો પરિચય કોઈ પણ ભાષા માટે મોહક નથી અને દેશના યુવાનોએ ભાષાની આ નાનકડી ગ્રંથિમાંથી બહાર આવીને પોતાની ભાષાને સ્વીકારીને તેને આગળ લઈ જવાનું કામ કરવું જોઈએ. જ્યાં સુધી દેશનો યુવાવર્ગ પોતાની ક્ષમતાના આધારે પોતાના મૌલિક વિચારોને તેની ભાષામાં વ્યક્ત નહીં કરે ત્યાં સુધી તે પોતાની ક્ષમતાઓને સમાજ સમક્ષ ક્યારેય સંપૂર્ણ રીતે રજૂ કરી શકશે નહીં કારણ કે મૂળ વિચારની અભિવ્યક્તિ સ્વ-ભાષા કરતાં વધુ સારી બીજી કોઈ ભાષામાં થઈ શકે નહીં. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દરેક વૈશ્વિક મંચ પર ગૌરવ સાથે હિન્દીમાં સમગ્ર વિશ્વને સંબોધિત કર્યું છે અને જો કોઈને વૈશ્વિક મંચ પર સૌથી વધુ સાંભળવામાં આવ્યું હોય તો આપણા દેશના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીને સાંભળવામાં આવ્યા છે. મોદીજી તેમની જ ભાષામાં બોલ્યા, તેમની અભિવ્યક્તિ સચોટ છે અને મનના ઊંડાણમાંથી આવે છે, તેથી તેની સ્વીકૃતિ પણ વધારે છે.

શ્રી અમિત શાહે વાલીઓને ઘરે ઘરે બાળકો સાથે તેમની ભાષામાં વાતચીત કરવા આહવાન કર્યું હતું. એકવાર બાળકોને તેમના સુવર્ણ ભવિષ્ય માટે તેમની પોતાની ભાષા શીખવવી જ જોઈએ કારણ કે જ્યાં સુધી બાળક સ્વ-ભાષા નહીં શીખે ત્યાં સુધી તે દેશની સંસ્કૃતિ સાથે જોડાઈ શકતો નથી, દેશનો ઈતિહાસ સમજી શકતો નથી અને દેશ સાથે જોડાઈ શકતો નથી. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે હિન્દીથી હિન્દી વ્યાપક શબ્દકોશ ‘હિન્દી શબ્દ સિંધુ’ની પ્રથમ આવૃત્તિ આજે અહીં લોન્ચ કરવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે જો હિન્દીને જનતા, દેશ અને દુનિયામાં સ્વીકૃત બનાવવી હોય તો હિન્દીનો શબ્દકોશ વિશાળ બનાવવો પડશે. કોઈપણ ભાષા બીજી ભાષામાંથી શબ્દો લઈને નાની નથી બની જતી, પરંતુ તે મોટી અને મોટી થતી જાય છે અને આપણે પણ હિન્દીને લવચીક અને સ્વીકાર્ય બનાવવું પડશે અને તેમાં ઘણી ભાષાઓમાંથી લીધેલા શબ્દો હિન્દીમાં પણ સ્વીકારવા પડશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ સ્થાનિક ભાષાના શબ્દકોશોની વિનંતી કરતા કહ્યું કે જો આપણે ઇચ્છતા હોઈએ કે કોર્ટ અને કાયદાની ભાષા ગુજરાતી, મરાઠી, બાંગ્લા કે અન્ય કોઈ સ્થાનિક ભાષા હોવી જોઈએ, તો તેના કેટલાક શબ્દો સ્વીકારીને આપણે તેને વિશાળ બનાવવા જોઈએ. અમે આ શબ્દકોશને સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ અને સંશોધનાત્મક બનાવવાનું કાર્ય કર્યું છે. તે માસ કોમ્યુનિકેશન, મેડિકલ સાયન્સ, સ્પોર્ટ્સ, સ્પેસ સાયન્સ, ફિઝિક્સ, કેમિસ્ટ્રી અને મેથેમેટિક્સ વિષયમાં ઘણી બધી પરિભાષાઓ આવરી લે છે. તેમણે કહ્યું કે ઈસરોએ પોતાની સંપૂર્ણ ગાથાને સત્તાવાર ભાષામાં કવિતાના રૂપમાં પ્રકાશિત કરીને એક મહાન કાર્ય કર્યું છે. આ કવિતા ઈસરોની સિદ્ધિઓને લોકો સુધી લઈ જવાનું માધ્યમ બનવા જઈ રહી છે. તેમણે કહ્યું કે આજે મેમોરેન્ડમ 2.0 પણ બહાર પાડવામાં આવ્યું છે જે આવનારા દિવસોમાં હિન્દી બોલતા શીખવવાનું એક શ્રેષ્ઠ સાધન બનશે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે આપણો દેશ ભાષાકીય રીતે ઘણો સમૃદ્ધ છે. અહીં ઘણી બોલીઓ અને ભાષાઓ છે અને દરેક ભાષા પોતાનામાં સમૃદ્ધ છે અને આપણા દેશની મોટી તાકાત છે. આ ભાષાઓએ આપણી સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને સાહિત્યનું જતન કર્યું છે અને આ ભાષાઓ દ્વારા આપણા દેશના લોકોને રાષ્ટ્ર સાથે જોડવાનું કામ કર્યું છે. તેમણે કહ્યું કે જે લોકો હિન્દી સ્થાનિક ભાષાઓની સ્પર્ધાત્મક ભાષા છે એવો પ્રચાર કરે છે, હું તેમને કહેવા માંગુ છું કે હિન્દી કોઈ પ્રતિસ્પર્ધી નથી પરંતુ તમામ સ્થાનિક ભાષાઓની મિત્ર છે. હિન્દીની સમૃદ્ધિથી આ દેશની તમામ ભાષાઓ સમૃદ્ધ થશે અને હિન્દી ત્યારે જ સમૃદ્ધ થશે જ્યારે દેશની તમામ ભાષાઓ સમૃદ્ધ થશે, આ વાત તમામ લોકોએ સ્વીકારવી અને સમજવી જોઈએ. જ્યાં સુધી આપણે ભાષાઓના સહઅસ્તિત્વને સ્વીકારતા નથી ત્યાં સુધી આપણે આપણા દેશને આપણી ભાષામાં ચલાવીને સાબિત કરી શકતા નથી. દરેક ભાષા, બોલીને જીવંત રાખવા અને તેને સમૃદ્ધ રાખવાનું આપણું લક્ષ્ય હોવું જોઈએ. જો નેતાઓએ આપણા સ્વાતંત્ર્ય ચળવળમાં સત્તાવાર ભાષા અને સ્વ-ભાષાનો ઉપયોગ ન કર્યો હોત, તો સ્વતંત્રતા ચળવળ ક્યારેય આટલી વિસ્તરી ન હોત.

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે સ્વતંત્રતા ચળવળના અમારા નેતાઓનું માનવું હતું કે સ્વદેશી અને સ્વ-ભાષા વિના સ્વરાજનો કોઈ અર્થ નથી. વિનોબા ભાવે અને કાકાસાહેબ કાલેલકર જેવા લોકોએ પોતાનું સમગ્ર જીવન હિન્દી અને સ્વ-ભાષા માટે સમર્પિત કર્યું હતું. લોકમાન્ય બાલગંગાધર ટિળકે પ્રથમ સાર્વજનિક ગણેશ ઉત્સવમાં કહ્યું હતું કે ભાષાની સમૃદ્ધિ સ્વતંત્રતાનું બીજ છે અને આપણે આપણી પોતાની ભાષાઓમાં બોલવા માટે આગળ વધવું જોઈએ. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે હિન્દી હંમેશાથી સર્વસમાવેશક ભાષા રહી છે અને તેથી જ તેનો મલયાલમ, આસામી અને તમિલ સહિત ઘણી ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે, પછી તે સુભદ્રા કુમારી ચૌહાણની ઝાંસી કી રાની કવિતા હોય કે માખનલાલ ચતુર્વેદીની પુષ્પ કી અભિલાષ. તેમણે કહ્યું કે સ્વતંત્રતા ચળવળના ઈતિહાસ પર નજર કરીએ તો ખબર પડે છે કે મુનશી પ્રેમચંદના વાર્તા સંગ્રહ સોઝે વતન સહિત અંગ્રેજોએ આપણી રાજભાષા અને સ્વ-ભાષામાં ઘણી કવિતાઓ અને સાહિત્ય પર પ્રતિબંધ મૂકવો પડ્યો હતો. તે જણાવે છે કે રાજભાષા અને સ્વ-ભાષા દ્વારા સ્વતંત્રતા ચળવળ પર કેટલો ભાર આપવામાં આવ્યો હતો.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે સ્વતંત્રતા ચળવળમાં, અન્ય ભાષા બોલતા નેતાઓએ સમયાંતરે રાજભાષાનું મહત્વ દર્શાવ્યું, ઘોષણા કર્યું અને ફેલાવ્યું કારણ કે તેઓ બધા જાણતા હતા કે જો આપણે દેશની ભાષા નહીં બદલીએ તો દેશનું શાસન બદલવાની આપણી કલ્પના અધૂરી રહી જશે. ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી માનતા હતા કે વેદોનું જ્ઞાન અને તેમના દ્વારા તમામ ધર્મો પર કરવામાં આવેલ વિશ્લેષણ સમગ્ર દેશના લોકો માટે હિન્દી ભાષા દ્વારા જ સરળતાથી મળી શકે છે, તેથી તેમણે હિન્દીમાં સત્યાર્થ પ્રકાશ પ્રકાશિત કર્યું અને લેખન કાર્ય કર્યું. ગાંધીજીએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે જો મને ખાલી સમય મળશે તો હું તે સમય સૂતર કાંતવામાં અને રાજભાષા હિન્દી શીખીને તેને સમૃદ્ધ બનાવવામાં ખર્ચીશ.વધારાનો માર્ગ બતાવ્યો.

ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે ભારતનો રથ ભાષાઓનો રથ છે અને આપણે હિન્દીને સાથે રાખીને આપણી સ્વ-ભાષાઓને મજબૂત કરવી પડશે. વિદેશી ભાષાઓમાંથી ઉદ્ભવતા વિદેશી વિચારને બદલે સ્વ-ભાષામાંથી ઉદ્ભવતા સ્વદેશી વિચારના આધારે આપણે આપણી નીતિઓ અને કાર્યક્રમો બનાવવા પડશે અને દેશને આગળ લઈ જવો પડશે. તેમણે કહ્યું કે ભારતેન્દુ હરિશ્ચંદ્રજીએ કહ્યું હતું કે માતૃભાષાની પ્રગતિ વિના રાજભાષાની પ્રગતિ શક્ય નથી. શ્રી શાહે કહ્યું કે તેઓ તમામ હિન્દી પ્રેમીઓને ખાતરી આપવા માંગે છે કે રાજભાષા વિભાગ, ગૃહ મંત્રાલય સંપૂર્ણ તત્પરતા અને ખંતથી હિન્દીને મજબૂત કરવા માટે કામ કરી રહ્યું છે. વિવિધ કામો શરૂ થયા છે, જો કે કોરોનાને કારણે તેની ગતિ થોડી ધીમી પડી હતી, પરંતુ હવે તેણે વેગ પકડ્યો છે. આગામી બે વર્ષમાં તમને આમાં ઘણા નવા પ્રયોગો અને નિર્ણયો જોવા મળશે અને તમે સ્વ-ભાષા સાથે રાજભાષાને મજબૂત કરવાનું સ્વપ્ન સાકાર થતું જોશો.

શ્રી અમિત શાહે દેશભરના હિન્દી વિદ્વાનોને ખાસ કરીને યુવાનોમાં કોઈપણ સંકોચ વિના સ્વ-ભાષાના ઉપયોગ અને સ્વીકૃતિ માટે કામ કરવા વિનંતી કરી. તેમણે કહ્યું કે જ્યાં સુધી આપણે ભાષાના હીનતાના સંકુલને નહીં છોડીએ ત્યાં સુધી આ દેશની ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં. ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે, દેશના 6 ટકા બાળકો અંગ્રેજીમાં અભ્યાસ કરે છે, બાકીના બાળકોમાં ક્ષમતાની કોઈ કમી નથી, પરંતુ જ્યારે તેઓ સડસડાટ અંગ્રેજી બોલી શકતા નથી ત્યારે તેમને રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય સ્તર પર પ્લેટફોર્મ મળતું નથી. શ્રી શાહે કહ્યું કે આવા બાળકોને પ્લેટફોર્મ આપવા સ્વભાષા અને રાજભાષાને માધ્યમ બનાવીશું તો દેશની 100 ટકા ક્ષમતાનો ઉપયોગ થશે. શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે દેશ માત્ર 6 ટકા ક્ષમતાના ઉપયોગ સાથે આ સ્થાને પહોંચ્યો છે અને જ્યારે 100 ટકા ક્ષમતાનો ઉપયોગ થશે ત્યારે દેશ વિશ્વમાં પ્રથમ હશે અને મહાન ભારત બનાવવાનું અમારું સ્વપ્ન પણ પૂર્ણ થશે. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીના સંકલ્પ સાથે, સિદ્ધિના આ અમૃતમાં, આજે તેને પૂર્ણ કરવાનો સંકલ્પ લેવાનો દિવસ છે.