કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે ઉત્તર પ્રદેશના ગાઝિયાબાદમાં નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF) ના પ્રેસિડેન્ટ્સ કલર એવોર્ડ સમારોહને મુખ્ય અતિથિ તરીકે સંબોધિત કર્યો હતો. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ, ઈન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) ના ડાયરેક્ટર, NDRF ના ડાયરેક્ટર જનરલ અને અન્ય કેટલાક મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
સભાને સંબોધતા શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે NDRF ને ‘પ્રેસિડેન્ટ્સ કલર’ અર્પણ કરવો એ માત્ર NDRF ની પ્રશંસનીય સેવાઓની સ્વીકાર જ નથી, પરંતુ માનનીય રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા SDRFs, પંચાયતોથી માંડીને રાજ્યો સુધીની સમગ્ર મશીનરી, NCC, NSS અને સેવામાં લાગેલા હજારો આપત્તિ સ્વયંસેવકો દ્વારા કરવામાં આવેલા યોગદાનનો સ્વીકાર પણ છે. તેમણે કહ્યું કે NDRF ના જવાનો “આપદા સેવા સદૈવ સર્વત્ર” ના સૂત્ર સાથે દેશમાં ગમે ત્યાં જાય છે. શ્રી શાહે કહ્યું કે NDRF ના જવાનો જ્યાં પણ ગયા છે, ભારતમાં કે વિદેશમાં, તેમણે પ્રેમ અને વિશ્વાસ મેળવ્યો છે. જ્યારે પણ દેશમાં ગમે ત્યાં આપત્તિ આવે છે અથવા તેની સંભાવના હોય છે, ત્યારે NDRF ના જવાનો આગમન થતાં જ લોકો આશ્વાસન અનુભવે છે અને માને છે કે હવે બચાવ કામગીરી સફળ થશે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે તેની સ્થાપનાના છેલ્લા 20 વર્ષોમાં, NDRF એ દેશભરમાં પૂર, ધરતીકંપ, ચક્રવાત અને અન્ય આપત્તિઓ દરમિયાન તેની સફળ કામગીરી દ્વારા 140 કરોડ નાગરિકોનો વિશ્વાસ જીત્યો છે. તેમણે કહ્યું કે, NDRF ના જવાનોનો દૃશ્ય, જેમણે 1.5 લાખથી વધુ જીવ બચાવ્યા છે અને 9 લાખથી વધુ લોકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડ્યા છે, તે સુરક્ષા અને વિશ્વાસની પ્રબળ ભાવના જગાડે છે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે પ્રેસિડેન્ટ્સ કલર એ આખી NDRF ની સેવા, સાહસ, શૌર્ય અને સમર્પણની ઓળખ છે. તેમણે કહ્યું કે નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA) અને NDRF એ આપત્તિ પ્રતિસાદના ક્ષેત્રમાં ભારતને વૈશ્વિક નકશા પર અગ્રણી સ્થાને સ્થાપિત કર્યું છે, જે તમામ નાગરિકો માટે ગૌરવની વાત છે અને દેશના ગૃહ મંત્રી તરીકે તેમના માટે વિશેષ ગૌરવની વાત છે.
શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજે રૂ. 116 કરોડથી વધુના પ્રોજેક્ટ્સનું ઉદઘાટન અને શિલાન્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ પ્રોજેક્ટ્સ નાગરિકોને તમામ પ્રકારની આપત્તિઓથી બચાવવાની NDRF ની ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવશે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, 2014 થી ભારતે માત્ર ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન (આપત્તિ જોખમ ઘટાડવા) તરફ જ કામ નથી કર્યું, પરંતુ હવે એવા તબક્કે પહોંચ્યું છે જ્યાં દેશ શૂન્ય જાનહાનિના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધી શકે છે. જ્યાં પણ આગાહી અને હવામાન વિભાગ દ્વારા આપત્તિઓ વિશે અગાઉથી માહિતી ઉપલબ્ધ હોય, ત્યાં ઉદ્દેશ્ય જાનમાલની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે NDMA એ અનેક નીતિગત નિર્ણયો લીધા છે, અસંખ્ય માર્ગદર્શિકાઓ બહાર પાડી છે, જાહેર જાગૃતિને સફળતાપૂર્વક પ્રોત્સાહન આપ્યું છે અને ધીમે ધીમે આપત્તિ સજ્જતાને રાષ્ટ્રીય સંસ્કૃતિ બનાવી રહ્યું છે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે NDRF એ માત્ર નાગરિકો જ નહીં પરંતુ તેમની સાથે રહેતા અબોલ પશુઓને પણ બચાવીને ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ધ્યેય એ છે કે આપત્તિઓ દરમિયાન માનવ જીવનની શૂન્ય હાનિ અને સંપત્તિને ન્યૂનતમ નુકસાન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું.
શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે ગૃહ મંત્રાલય હીટવેવ જેવા ગંભીર પડકારોનો અસરકારક રીતે સામનો કરવા માટે પણ સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે. તેમણે કહ્યું કે, મોદી સરકાર હીટવેવને કારણે થતા મૃત્યુને શૂન્ય પર લાવવા માટે કામ કરી રહી છે.
શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે ગૃહ મંત્રાલય અને NDRF એ ક્ષમતા નિર્માણ અને સમુદાયની ભાગીદારી પર ખૂબ ભાર મૂક્યો છે. NDRF એ 8,500 થી વધુ જવાનો, 10,000 થી વધુ નાગરિક સંરક્ષણ કાર્યકરો અને 2.20 લાખ થી વધુ સ્વયંસેવકોને તાલીમ આપવાનું અસરકારક કાર્ય હાથ ધર્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે છેલ્લા બે વર્ષમાં 10,500 થી વધુ નાવિકોને પણ તાલીમ આપવામાં આવી છે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે આપત્તિ સ્વયંસેવકો સમુદાય આધારિત આપત્તિ પ્રતિસાદને મજબૂત કરવા અને તમામ પ્રકારની કટોકટીનો સામનો કરવામાં અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે. તેમણે કહ્યું કે, પહેલા, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સાથે કામ કરતી વખતે પ્રતિસાદ મુખ્યત્વે રાહત-લક્ષી હતો, પરંતુ મોદી સરકારે તેને રિયેક્ટિવ થી પ્રિવેન્ટિવ અને પ્રોડક્ટિવ માં પરિવર્તિત કર્યો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આપત્તિઓને કારણે જાનમાલના નુકસાનને ઘટાડવાની વિભાવનાને વૈશ્વિક મોડલ તરીકે સ્થાપિત કરી છે. છેલ્લા 12 વર્ષોમાં, આપત્તિ સજ્જતા માત્ર એક પ્રણાલીમાંથી સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમમાં વિકસી છે. ગ્રામ પંચાયતોથી લઈને ભારત સરકાર સુધી, IMD વૈજ્ઞાનિકોથી લઈને સામાન્ય નાગરિકો સુધી, સમાન ઉદ્દેશ્ય તરફ સંકલિત કાર્યવાહીની નવી સંસ્કૃતિ ઉભરી આવી છે.
શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે ભારતે ઓડિશા સુપર સાયક્લોન, ગુજરાત ધરતીકંપ અને હિંદ મહાસાગર સુનામી જેવી અનેક વિનાશક કુદરતી આપત્તિઓ જોઈ છે, જેણે દેશભરના લોકોના જીવનને હચમચાવી દીધું હતું. જેણે મજબૂત આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માળખાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ત્યારબાદ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ એક્ટ ઘડવામાં આવ્યો અને NDMA અને NDRF ની સ્થાપના કરવામાં આવી. તેમણે કહ્યું કે 16 બટાલિયન સાથે NDRF આજે એક શક્તિશાળી દળ બની ગયું છે. તેની કાર્ય પદ્ધતિઓ, SDRFને તાલીમ સહાય અને સંયુક્ત કામગીરી દ્વારા, NDRF એ પોતાની તાકાત વધારી છે. પ્રોએક્ટિવ ડિપ્લોયમેન્ટ (સક્રિય તૈનાત) અને પ્રી-પોઝિશનિંગ જેવા પગલાં નુકસાન ઘટાડવામાં અસરકારક સાબિત થયા છે. શ્રી શાહે યાદ કર્યું કે બિહારમાં 2008નો કોસી પૂર NDRF માટે મોટી કસોટી હતી. ત્યારબાદ, NDRF એ ધારલીમાં ફ્લેશ ફ્લડ, ચાસોટીમાં વાદળ ફાટવા, જમ્મુ, પંજાબ અને દિલ્હીમાં પૂર, ચક્રવાત મંથા અને ચક્રવાત દિત્વાહ જેવી અનેક આપત્તિઓને સફળતાપૂર્વક સંભાળી હતી. તેમણે કહ્યું કે NDRF એ અમરનાથ યાત્રા, મહાકુંભ, ચારધામ યાત્રા, મણિ મહેશ યાત્રા, સબરીમાલા તીર્થયાત્રા અને જગન્નાથ રથયાત્રા જેવી મોટી ઘટનાઓ દરમિયાન સમાજ સાથે અસરકારક રીતે કામ કર્યું છે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી મોદીના 10-પોઈન્ટ એજન્ડા અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં 360-ડિગ્રી અભિગમે આપત્તિ જોખમ વ્યવસ્થાપનને નવી દિશા આપી છે. તેણે રિસ્ક મેપિંગ, વહેલી ચેતવણી પ્રણાલી, સમુદાયની ભાગીદારી અને માર્ગદર્શિકાના નિર્માણ જેવા ક્ષેત્રોને મજબૂત કર્યા છે. શ્રી શાહે કહ્યું કે વૈશ્વિક સ્તરે, ભારત આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં નિર્વિવાદ આગેવાન અને ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ ના સિદ્ધાંતને વ્યવહારમાં અનુવાદિત કરવામાં આવ્યો છે અને જમીન પર લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. પ્રધાનમંત્રી મોદીથી પ્રેરિત થઈને ભારતે આપત્તિ પ્રતિરોધક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક નેતૃત્વ લીધું છે. આજે, 48 દેશો કોએલિશન ફોર ડિઝાસ્ટર રિઝિલિયન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (CDRI)માં જોડાયા છે અને આ દિશામાં ભારત સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે.
શ્રી અમિત શાહે દેશભરના સેન્ટ્રલ આર્મ્ડ પોલીસ ફોર્સ (CAPFs)ના તમામ જવાનોને અભિનંદન પાઠવ્યા હતા અને જણાવ્યું હતું કે 2021થી CAPF જવાનોએ દેશભરમાં 7 કરોડથી વધુ વૃક્ષો વાવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આ તમામ CAPFsના માનવીય દૃષ્ટિકોણ અને પર્યાવરણીય જાગૃતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.